Er is bijna een maand verstreken sinds de laatste ingrepen en het land begint alweer open te gaan. Deskundigen zeggen dat Vietnam, in tegenstelling tot andere landen die nu op grote schaal infecties en sterfgevallen zien, maar kort de tijd had om in een vroeg stadium in te grijpen en dat volledig benutte.

Maar hoewel kostenbesparend, de ingrijpende en arbeidsintensieve aanpak heeft ook nadelen en deskundigen zeggen dat het voor de meeste andere landen misschien te laat is om van dit succes te leren.

‘Als je te maken hebt met dit soort onbekende en potentieel gevaarlijke biologische ziekteverwekkers, is het beter om overdreven te reageren,’ zegt doctor Todd Pollack van Harvard’s Partnership for Health Advancement in Vietnam (HAIVN) in Hanoi.

Vietnam koos vroegtijdig en op grote schaal voor preventie, in het besef dat zijn medische systeem snel overweldigd zou worden door zelfs maar een milde verspreiding van het virus.

Begin januari, voordat er bevestigde gevallen waren, ondernam de Vietnamese regering ‘drastische maatregelen’ om zich voor te bereiden op deze mysterieuze nieuwe longontsteking, die op dat moment 2 mensen in Wuhan had gedood.

Toen de eerste viruszaak op 23 januari werd bevestigd – een man die vanuit Wuhan was gereisd om zijn zoon in Ho Chi Minh-stad te bezoeken – kwam Vietnam’s noodplan in actie.

‘Het werkte heel, heel snel op manieren die destijds vrij extreem leken, maar later redelijk verstandig bleken te zijn,’ zegt professor Guy Thwaites, directeur van de Oxford University Clinical Research Unit (OUCRU) in Ho Chi Minh-stad, die samen met de overheid werkt aan haar programma’s voor infectieziekten.

Vietnam heeft maatregelen getroffen die andere landen maanden zouden kosten, door reisbeperkingen in te voeren, de grens met China nauwlettend in de gaten te houden en uiteindelijk te sluiten en de gezondheids-controles op te voeren aan de grenzen en op andere kwetsbare plaatsen.

De scholen waren eind januari gesloten vanwege Vietnamees nieuwjaar en bleven na de Tet-vakantie gesloten tot half mei. Er kwam een ​​omvangrijke en arbeidsintensieve contact tracing operatie op gang.

‘In het verleden heeft dit land met veel uitbraken te maken gehad,’ zegt Thwaites, van Sars in 2003 tot de vogelgriep in 2010 en grote uitbraken van mazelen en knokkelkoorts.

‘De regering en de bevolking zijn gewend om met infectieziekten om te gaan en hebben ontzag voor ze, waarschijnlijk veel meer dan in de rijkere landen. Ze weten hoe ze op deze dingen moeten reageren.’

Tegen half maart stuurde Vietnam iedereen die het land binnenkwam – en iedereen in het land die contact had gehad met een bevestigde zaak – voor 14 dagen naar quarantainecentra.

De kosten werden grotendeels door de overheid gedekt, hoewel het niet om bijzonder luxe onderkomens ging. Een Vietnamese vrouw die vanuit Australië naar huis vloog – omdat Vietnam haar veiliger leek – vertelde dat zij op hun eerste nacht ‘slechts 1 mat, geen kussens, geen dekens’ en 1 ventilator hadden voor de warme kamer.

Bescherming tegen virusbesmetting zonder ziekteverschijnselen

Volgens Thwaites is quarantaine op zo’n grote schaal de sleutel, aangezien het bewijs toeneemt dat maar liefst de helft van alle geïnfecteerde mensen ‘asymptomatisch’ is, wat betekent dat de geïnfecteerde geen ziekteverschijnselen vertoont.

Iedereen in quarantaine werd getest, ziek of niet, en het is duidelijk dat 40 procent van de bevestigde gevallen in Vietnam niet had geweten dat zij het virus hadden, als ze niet waren getest, zegt hij.

‘Als je zoveel asymptomatische dragers hebt, is wat Vietnam deed het enige wat je kunt doen om het onder controle te houden,’ zegt hij. ‘Als je die mensen niet zou opsluiten, zouden ze gewoon rondlopen en de infectie verder verspreiden.’ Dit verklaart ook het ontbreken van sterfgevallen.

De meeste Vietnamezen die terugkeerden waren studenten, toeristen of zakenreizigers en daardoor meestal jonger en gezonder.

Zij hadden een betere kans om het virus zelf te bestrijden en waren nooit in de gelegenheid om bijvoorbeeld oudere familieleden in gevaar te brengen, wat inhield dat het medische systeem zijn middelen kon richten op de weinige kritieke gevallen.

Vietnam heeft nooit een landelijke lockdown ingevoerd, maar sloot wel besmette clusters af.

Na een handvol gevallen in Son Loi, ten noorden van Hanoi, werden in februari meer dan 10.000 mensen uit de omgeving afgesloten van de buitenwereld. Hetzelfde gebeurde met 11.000 mensen in de gemeente Ha Loi nabij de hoofdstad en met het personeel en de patiënten van een ziekenhuis.

Niemand mocht naar binnen of naar buiten totdat er 2 weken waren verstreken zonder bevestigde gevallen.

Deze lokale afgrendeling – die waarschijnlijk weer wordt gebruikt als het virus opnieuw verschijnt – betekent dat Vietnam niet veel tests heeft uitgevoerd onder brede lagen van de bevolking.

‘Aanvankelijk voelde het alsof dat een behoorlijk risicovolle strategie was’, zegt Thwaites. ‘Maar het bleek uiteindelijk prima te werken, omdat ze in staat waren die gevallen te isoleren en volledig in hun greep te houden.’

Een duidelijke openbare boodschap

Zelfs in een eenpartijstaat als Vietnam moet je ervan verzekerd zijn dat het publiek aan boord is om zo’n ingrijpende strategie te laten werken.

Volgens doctor Pollack heeft de regering ‘heel goed naar de bevolking gecommuniceerd’ over waarom het nodig was wat zij deed.

Sms-berichten die vanaf het prille begin regelmatig naar alle telefoons werden gestuurd, lieten mensen weten wat zij konden doen om zichzelf te beschermen. Vietnam maakte gebruik van zijn bestaande propagandamachine om een indringende bewustmakings-campagne te voeren, gebruikmakend van beelden en retoriek uit de oorlog, om het publiek te verenigen in de strijd tegen een gemeenschappelijke vijand.

Het gaf het gevoel van ‘een samenleving die samenwerkt om de vijand te verslaan,’ zegt Pollack.

Hoewel Vietnam’s autoritaire regering gewend is om naleving af te dwingen, zegt Pollack dat het publiek zich grotendeels achter de regering schaarde, omdat men ‘zag dat deze alles deed wat ze kon doen en succes had, en ongeacht de kosten alles doet om de bevolking te beschermen’.

Zijn de cijfers van Vietnam geloofwaardig?

De gegevens van de regering zijn zo opvallend laag dat er onvermijdelijk vragen zijn over de juistheid ervan, maar gezien de overweldigende consensus in de medische en diplomatieke gemeenschap bestaat er geen reden om eraan te twijfelen.

Het team van professor Thwaites is gevestigd in het belangrijkste ziekenhuis voor infectieziekten van het land. Hij zegt dat als er niet-gerapporteerde, niet-gediagnosticeerde of gemiste gevallen waren geweest ‘we die op de afdeling hadden gezien – en dat was niet het geval’.

Zijn team heeft ook bijna 20.000 tests uitgevoerd en hij zegt dat hun resultaten overeenkomen met de gegevens die de overheid deelt. Zelfs als er enkele gemiste gevallen waren; ‘wat er niet was, was het systematische verdoezelen van gevallen – daar heb ik alle vertrouwen in,’ zegt hij.

Bezorgdheid over schendingen van rechten

In Vietnam strekt de top-down benadering van leiderschap zich uit tot op wijkniveau, wat zo zijn eigen problemen met zich meebrengt.

Het afdwingen van sociale afstand en quarantaine was afhankelijk van het wijdvertakte systeem van ’trouwe partijkaders in de wijken, die de bewoners van hun gebied bespioneren en rapporteren aan superieuren,’ zegt Phil Robertson van Human Rights Watch.

Tijdens dit proces vonden er ongetwijfeld ‘ernstige schendingen van rechten’ plaats, vertelt hij. ‘Maar niet veel mensen zullen over die gevallen horen doordat de regering totale controle over de media heeft,’ voegt hij eraan toe, verwijzend naar gevallen waarin mensen worden beboet of vervolgd, omdat ze kritiek hebben op de handelswijze van de regering.

De enorme impact op de economie, en de mate waarin andere sociale en medische kwesties werden verwaarloosd doordat alle aandacht uitging naar de virusmissie, is ook nog niet duidelijk.

Volgens professor Thwaites zou het soort beleid dat in Vietnam is toegepast ‘gewoon niet standhouden’ in landen die nu te maken hebben met wijdverspreide infecties, maar voor de weinige landen die nog niet zijn getroffen ‘is er deze les’.

‘Voorkomen is altijd beter dan genezen en over het algemeen altijd goedkoper’, zegt hij. ‘Had Vietnam met zeer veel gevallen te maken gekregen, dan zou het systeem dat werd ingeschakeld ongetwijfeld problemen hebben opgeleverd.’

‘Maar het medisch-economische voordeel van deze manier van handelen is onvergelijkbaar.’ – BBC News [15.05.20]