Klimaatverandering veroorzaakt migratiecrisis in Vietnam

De Mekongdelta in Vietnam is 1 van de meest productieve regio’s ter wereld en een belangrijke producent van rijst, garnalen en fruit voor de wereldmarkt. Maar de 18 miljoen inwoners van de laaggelegen rivierdelta zijn ook erg kwetsbaar voor de klimaatverandering.

In de voorbije 10 jaar zijn 1,7 miljoen mensen weggetrokken uit het gebied, terwijl er maar 700.000 nieuwe bewoners zijn bijgekomen.

Wereldwijd trekken steeds meer mensen naar de steden: elk jaar trekt 1 op de 200 plattelandsbewoners naar de stad. Daardoor is het moeilijk om migratie toe te schrijven aan een bepaalde oorzaak, ook al omdat het moeilijk is om vertrokken mensen te vragen naar hun redenen en de lokale omstandigheden altijd uniek zijn. Maar het migratiegehalte van de Mekongdelta is het dubbele van het nationale gemiddelde en in de meest klimaatgevoelige regio’s zelfs nog hoger. Dat geeft aan dat er iets anders aan de hand is, dat waarschijnlijk met het klimaat te maken heeft.

Zoutwater

De Mekongdelta
De Mekongdelta.

In 2013 bezochten we voor het eerst het dorp An Thanh Dong in de provincie Soc Trang om gegevens te verzamelen over de oogsten. We kwamen er al snel achter dat er nauwelijks boeren waren die een oogst konden rapporteren. Het dorp zag al het suikerriet verloren gaan toen onverwacht veel zoutwater in de grond kwam en de planten stierven. Wie geen spaargeld had, belandde in armoede. Honderden kleine boeren, die vaak al generaties lang in de delta werkten, vertelden ons dat de omstandigheden aan het veranderen zijn en dat de situatie snel onhoudbaar zal worden.

In 2015 en 2016 sloeg het noodlot weer toe met de ergste droogte in een eeuw. Zoutwater kon daardoor de grond binnendringen en meer dan 160.000 hectare aan gewassen vernielen. In de Kien Giang, 1 van de ergst getroffen provincies, vertrok 1 op de 100 inwoners.

Een onderbelicht artikel door Vietnamese wetenschappers kan een belangrijk deel van de puzzel vormen. De studie, door Oanh Le Thi Kim en Truong Le Minh van de Van Lang-universiteit, suggereert dat de klimaatverandering de belangrijkste motivering is voor 14,5 procent van de migranten die wegtrekken uit de Mekongdelta. Als dat cijfer klopt, betekent het dat de klimaatverandering elk jaar 24.000 mensen uit de regio verdrijft. Bovendien geven de meeste migranten armoede op als belangrijkste reden om te vertrekken. Gezien de complexe en groeiende relatie tussen de klimaatverandering en armoede kan het percentage van 14,5 procent nog een onderschatting zijn.

Migratie

Gegevens van het Algemene Bureau voor de Statistiek van Vietnam en de Wereldbank, 2017
Gegevens van het Algemene Bureau voor de Statistiek van Vietnam en de Wereldbank, 2017.

De klimaatverandering heeft op verschillende manieren invloed op de migratie uit de delta. In sommige gevallen zijn huizen letterlijk in zee gevallen door de erosie van het zuidwestelijke deel van de delta. Op sommige plaatsen gaat in 1 jaar zo’n 100 meter land verloren. Honderdduizenden gezinnen krijgen te maken met binnendringend zoutwater door de stijgende zeespiegel. Vaak zijn ze niet in staat hun gewassen te vervangen door varianten die beter tegen zout kunnen. Anderen krijgen te maken met droogte, voor een deel door de klimaatverandering, maar ook door de bouw van dammen stroomopwaarts.

Regionale en lokale overheden in ontwikkelingslanden nemen al maatregelen om met de gevolgen van de klimaatverandering om te gaan. Maar ons onderzoek in Vietnam luidt de alarmbel over de manieren waarop dat wordt gedaan. We tonen aan dat de maatregelen om mensen te beschermen soms juist meer mensen laten vertrekken. Zo liggen er voor duizenden kilometers aan dijken, vaak tot 4 meter hoog, kriskras door de delta. Ze zijn gebouwd om mensen te beschermen tegen overstromingen, maar ze hebben tevens het ecosysteem ingrijpend veranderd. Armen en landlozen kunnen nu geen vissen meer vangen voor eigen consumptie of voor de verkoop, en door de dijken kunnen overstromingen geen gratis voedingsstoffen meer afzetten in de rijstvelden.

Klimaatfactoren

Rijst aanplanten
Rijst aanplanten.

De klimaatverandering dreigt de bestaande trend van economische migratie nog eens extra aan te zwengelen. Een grootschalige studie van migratie in rivierdelta’s heeft aangetoond dat de klimaatfactoren – zoals extreme overstromingen, orkanen, erosie en landdegradatie – het voor de plaatselijke bevolking moeilijker maken om met natuurlijke hulpbronnen in hun levensonderhoud te voorzien en zo migratie aanlokkelijker maken.

De traditionele aanpak om economische groei aan te zwengelen komt de meest kwetsbaren niet op dezelfde manier ten goede als aan wie al in relatieve rijkdom leeft. Dat blijkt ook uit het nieuws dat het aantal ondervoede mensen in de wereld vorig jaar met 38 miljoen is gegroeid, terwijl de economie groeide met 2,4 procent.

Met deze bedenkingen in het achterhoofd moet de maatschappij zich voorbereiden op een eerlijk en duurzaam antwoord op de klimaatverandering en de opdoemende migratiecrisis. – The Conversation, door Alex Chapman en Van Pham Dang Tri [09.01.2018]