De bergen zingen – Een lied met vele stemmen

Met De bergen zingen heeft Nguyen Phan Que Mai een schitterend, veelzijdig familieverhaal geschreven, dat bijna een eeuw Vietnamese geschiedenis omvat; van de Franse koloniale tijd tot de opkomst van de communistische Vietminh, de scheiding tussen Noord- en Zuid-Vietnam, de Vietnam oorlog, tot aan het heden.

The mountains sing, door Nguyen Phan Que Mai.

Doordat het verhaal afwisselend wordt verteld door Dieu Lan, geboren in 1920, en haar kleindochter Huong, geboren in 1960, lijkt de roman op koorzang met meerdere stemmen.

Dieu Lan is het hoofd van de familie; verstoken van een vader, echtgenoot, broer en oudste zoon ten gevolge van van oorlog en bezetting, doorstaat ze de historische veranderingen en economische tegenspoed dankzij haar zelfredzaamheid, intelligentie, creativiteit en zachtaardigheid. Zij is geboren in dezelfde provincie als de revolutionaire leider Ho Chi Minh, maar Dieu Lan’s gedrag weerspiegelt haar eigen idee van onafhankelijkheid.

Tijdens het tijdperk voor de economische hervormingen van Vietnam in de jaren ’80 drijft ze handel op de zwarte markt om de levensomstandigheden van haar familie en de wijk te verbeteren. Ze neemt verboden Amerikaanse literatuur mee voor haar kleindochter, in de hoop de intellectuele horizon van Huong te verbreden, en toont een onwankelbare liefde voor haar zoon die vocht in het pro-Amerikaanse Zuid-Vietnamese leger.

‘De bergen’ in de titel vertegenwoordigen het Vietnamese volk en hun land, het ‘zingen’ staat voor de meervoudige perspectieven die in de roman doorklinken. ‘Bergen zingen’ is ook de letterlijke betekenis van son ca, het Chinees-Vietnamese woord voor de met de hand gesneden houten leeuwerik die Huong erft van haar lang verloren gewaande vader. Als een symbool van onsterfelijkheid in de Vietnamese cultuur doet de son ca ook denken aan de gouden nachtegaal van Yeats, zijn evenbeeld in Sailing to Byzantium die zingt over ‘wat voorbij is, voorbijgaat of nog komt’.

Het verleden speelt een prominente rol in Que Mai’s roman, omdat het nog steeds het heden en de toekomst beïnvloedt. De schrijfster draagt ​​De bergen zingen op aan haar grootmoeder, die omkwam tijdens de Grote Hongersnood van de jaren ’40 toen Japan Vietnam bezet hield, aan haar grootvader, die stierf door de hardvochtige landhervormingen die in 1955 door de Noord-Vietnamese communistische regering werden doorgevoerd, en aan haar oom, ‘wiens jeugd door de Vietnam oorlog werd verteerd’ en de miljoenen Vietnamezen en niet-Vietnamezen die in de oorlog het leven lieten.

Geboren in 1973 in Noord-Vietnam, verhuisde Que Mai op haar zesde met haar familie naar het zuiden, voordat ze een universiteitsbeurs won om in Australië te kunnen studeren. Zij koos later voor een schrijfcarrière, om de langdurige sociaal-psychologische gevolgen van de oorlog in Vietnam te onderzoeken. Haar achtergrond schenkt Que Mai het scherpzinnig vermogen om op elegante wijze de tegenstrijdige waarheden over oorlog, verplaatsing, esthetische representaties en de menselijke natuur te onderbouwen.

In De bergen zingen kan Huong de menselijkheid van haar zogenaamde Amerikaanse vijanden zien, doordat ze Laura Ingalls Wilder’s verhaal van de hechte pioniersfamilie in Little House in the Big Woods heeft gelezen (een boek dat ze op de zwarte markt van haar grootmoeder Dieu Lan heeft gekocht). Tegelijkertijd vrijwaart schoonheid een cultuur niet van haar onmenselijkheid; op een zeker moment stelt Dieu Lan vast dat een elegante haiku over een kikker van de Japanse dichter Basho de Vietnamezen niet kon redden van de wreedheid van hun Japanse bezetters.

Het belangrijkste is dat de roman ons allemaal helpt ‘de vijand’ niet als abstract of duivels te zien, maar lichamelijk, zelfs familiaal. Een Amerikaanse bommenwerper die uit de lucht valt, als Icarus, is even kwetsbaar als iemands broer die vecht voor de andere kant. De oorlog in Vietnam is niet alleen een internationale ideologische strijd, maar ook een burgeroorlog tussen verwanten. Een personage klaagt: ‘Maar wat als 1 van mijn kameraden zijn pistool op je voorhoofd had gericht? Zou ik mijn wapenbroeder doden om mijn bloedbroeder te redden?’

Door de verschrikkelijke gevolgen te beschrijven van oorlog en de marxistische ideologie, die burgers en familieleden ertoe dwongen verraders of patriotten te worden, benadrukt De bergen zingen het recht van het individu om te denken, lezen en handelen volgens de regels van innerlijke beschaving, die voortkomt uit Vietnam’s vruchtbaar en meelevend cultureel erfgoed.

En toch, ondanks de wonderbaarlijk evenwichtige benadering van de roman, moet er nog echt herstel plaatsvinden tussen de Vietnamese staat en zijn volk. De ‘vijanden’ waarmee Dieu Lan wordt geconfronteerd wanneer ze terugkeert naar haar geboortestad, zijn niet haar echte vijanden, maar slechts vertegenwoordigers van een onderdrukkend marxistisch regime dat de rampzalige landhervormingen veroorzaakte.

Het feit dat The Mountains Sing in het Engels wordt uitgegeven, betekent dat de inhoud nog steeds te kampen heeft met vertaal- en censuur-obstakels voordat het lezers in Vietnam bereikt. Kan Nguyen Phan Que Mai’s boodschap gehoord worden in haar thuisland, waar de bergen van Vietnam nog steeds een fort zijn dat de geluiden van vogels het zwijgen oplegt? – National Public Radio, door Thuy Dinh [19.03.2020]

The Mountains sing verschijnt 25 augustus 2020 in de Nederlandse vertaling bij uitgeverij Signatuur.